Литературная Якутия


 

«Чолбон»

Данил Макеев
Данил Макеев

“Чолбон” тоҕус уонтан тахса сыл тылбаара тыгар, тырымныы умайар

“Чолбон” сурунаал бастакы нүөмэрэ Саха Өрөспүүбүлүкэтэ тэриллибитэ төрдүс сылыгар күн сирин көрбүтэ. Онтон ыла тоҕус уонтан тахса сыл ааста. Эттэххэ дөбөҥ эрээри, ити кэм устата дойду политическай олоҕор улахан уларыйыылар буолуталаатылар, олохпут-дьаһахпыт тутула, өйбүт-санаабыт, көрүүлэрбит тосту уларыйдылар. Ол да буоллар “Чолбон” сурунаал күн бүгүҥҥэ диэри тахсар, саха дьонун саамай ытыктыыр, таптыыр сурунаалын быһыытынан сыаналанар. Ити кини хара маҥнайгыттан саха норуотун кутун-сүрүн сорҕотунан, омук быһыытынан өйбүт-санаабыт сүмэтэ түмүллэр, сахалыы уус-уран литэрэтиирэ иитиллэр көмүс ньээкэ уйатынан, хомоҕой хоһоон эллэнэр, уран тыл-өс чочуллар кыһатынан буолбутуттан тутулуктаах.

1922 сыллаахха Саха АССР тэриллэн саха литэрэтиирэтин, култууратын, төрөөбүт тылынан бэчээти сайыннарар кыах үөскээбитэ. Оччотооҕу салалта норуот хараҕын аһарга, сырдыкка, кэрэҕэ тардарга сахалыы сурук-бичик, уус уран литэрэтиирэ улахан суолталааҕын чопчу өйдүүрэ. Дьэ ол иһин ити сыл сайыныгар Петербург куораттан бэчээттиир массыыналар, типография араас тэриллэрэ, Иркутскайтан уонна Новосибирскайтан кумааҕы аҕалыллыбыта. Ити кэмҥэ С.А. Новгородов сахалыы алпаабыты оҥорууга күүскэ үлэлэһэ сылдьара.

1926 сыллаахха САССР үөрэхтээһиҥҥэ уонна доруобуйа харыстабылыгар норуодунай комиссариата “Саха омук” култуурунай-сырдатар уопсастыбаны кытары “Чолбон” диэн уус уран литэрэтиирэҕэ уонна ускуустубаҕа аналлаах сурунаалы таһаарарын туһунан обком бюротун уурааҕа тахсыбыта. Сурунаал тахсыытын сүрүннээччинэн саха биир бастакы суруйааччыта А.И. Софронов-Алампа буолбута. Ону таһынан сурунаал бастакы нүөмэрдэрин оччотооҕу нарком А.Ф. Бояров уонна ити кэмнээҕи саха интеллигенциятын биир чаҕылхай бэрэстэбиитэлэ, киэҥ билиилээх, талааннаах кириитик В.Н. Леонтьев бэлэмнэспиттэрэ.

1926 сылтан 1928 сылга диэри сурунаал халбаҥнаабакка уус-уран литэрэтиирэни уонна кириитикэни эрэ бэчээттиир тосхолу тутуһан кэлбитэ. Итини сөбүлээбэккэ сурунаалы кириэтээһиннэр буолбуттара. Ол түмүгэр сурунаал тыын күөдьүтэр салайааччытын, кутун-сүрүн — Алампаны — буржуазнай национализмҥа буруйдаан Саха сирин тас өттүгэр сыылкаҕа ыыппыттара. Онон 1928 сылтан ыла “Чолбон” общественнай-политическай уонна уус уран литэрэтиирэ сурунаала буолбута. Отутус сылларга национализмҥа күтүрэнэн хас да төгүл улахан охсууну ылбытын, аата хаста да уларыйбытын үрдүнэн сурунаал саха норуотун сырдыкка тардыыга, уус уран литэрэтиирэ сайдыытыгар кылаата сүҥкэн улахан. Саха бары көлүөнэ суруйааччылара үүнэн-сайдан тахсалларыгар “Чолбон” бигэ тирэх, бастакы үктэл буолбута. Уус уран литературнай уонна общественнай-политическай сурунаал буоларын быһыытынан уопсастыба олоҕун бары өттүттэн сырдатыыга, өрөспүүбүлүкэ сайдыытыгар эмиэ кырата суох кылаатын киллэрбитэ. Сурунаал хара маҥнайгыттан киэҥник, дириҥник анаарар көрөр, дьоһун өйдөөх-санаалаах ааҕааччыларга анаммыта. Тоҕус уон сыл устата уопсастыба олоҕор улахан уларыйыылар буолуталаатылар, ол да буоллар “Чолбон” бэйэтин суолтатын сүтэрэ, ааҕааччылар сэҥээриилэрин энчирэтэ илик. Күн бүгүнүгэр диэри айар үлэ аартыгар тахсааччыларга сүрүн тирэхтэринэн, тылларын-өстөрүн чочуйар, өйдөрүн-санааларын түмэр, хоннохторо аһыллар киэҥ ходуһаларынан, уус уран литэрэтиирэ, кириитикэ, публицистика сайдыытыгар күүс-көмө, сүрүн трибуна буола турар. Онон “Чолбон” Алампа алҕаабытыныы Чолбон сулус курдук билигин да тылбаара тыгар, тырымныы умайар.

Данил Макеев,
“Чолбон” сурунаал сүрүн эрэдээктэрэ

 

"Чолбон" — литературно-художественный и общественно-политический журнал на якутском языке был основан в 1926 году, как орган политпросвета Наркомпросздрава ЯАССР и культурно-просветительного общества "Саха омук", на якутском языке. Этот номер сделал под своим редактированием один из основоположников якутской художественной литературы А.И. Софронов.

В журнале печатались стихи и поэмы, художественные переводы А.Е. Кулаковского, А.И. Софронова, А.А. Кюндя, П.А. Ойунского, Эллея, Кюннюк Урастырова, Семена Данилова, Леонида Попова и др., рассказы, повести, романы, пьесы и драмы Н.Д. Неустроева, Амма Аччыгыйа, Суорун Омоллона, Эрилик Эристина, Болот Боотура, Николая Заболоцкого, Николая Якутского, Софрона Данилова, Николая Лугинова, Далана и многих других, произведения северных писателей Платона Ламутского, Василия Лебедева, Андрея Кривошапкина, Семена Курилова, Улуро Адо, русских писателей Юрия Шамшурина, Сергея Шевкова, Юрия Чертова и других на якутском языке.

Ныне главным редактором журнала является Данил Макеев.

 

Страница журнала на сайте «Сахапечать»: «Чолбон».

Источник: ЯСИА